Histoarysk: foar it earst beslút Fryslân sels oer ynhâld ûnderwiis Frysk
Fryske Nasjonale Partij 23-02-2026, 15:46
It is in histoarysk momint foar it Frysk. In mylpeal. Foar it earst beslút Fryslân sels oer ynhâld fan it ûnderwiis Frysk. De kearndoelen Fryske taal en kultuer jouwe oan wat de skoallen foar primêr en fuortset ûnderwiis ús learlingen oanbiede moatte. Dy kearndoelen binne woansdei troch de Provinsjale Steaten fan Fryslân fêststeld, nei in jierrenlange tarieding troch it Fryske ûnderwiisfjild.
Understaande bydrage waard op 18 febrewaris 2026 troch Steatelid Gerben van der Mei útsprutsen.
It foech om kearndoelen fêst te stellen
It foech om dy kearndoelen fêst te stellen hawwe de Provinsjale Steaten yn july 2014 krigen troch oanpassingen fan de Wet Primêr Underwiis en de Wet Fuortset Underwiis, en dat is net samar wat.
Foar alle oare fakken yn it primêr en fuortset ûnderwiis wurde de nije doelen troch it Nederlânske regear bepaald. It regear moat dy foarlizze oan de beide keamers fan it parlemint, dy’t dan noch beslute kinne dat se it as in wet behannelje wolle. Foar Fryske taal en kultuer jildt dat net.
Neffens it regear yn 2013, dy’t him basearre op it advys fan de Stjoergroep Hoekstra: “[heeft] de provincie Fryslân […] een regionaal netwerk binnen het onderwijsveld en bezit meer lokale kennis, waardoor zij meer mogelijkheden heeft dan het Rijk om een positieve bijdrage te leveren aan de Friese taal. De provincie heeft al regelmatig overleg met de onderwijskoepels […].
De Provincie subsidieert bovendien ook het taalcentrum Frysk van de onderwijsbegeleidingsdienst Cedin, het Sintrum Frysktalige Berne-opfang (SFBO) en de Afûk, die leermiddelen Fries uitgeeft. Wanneer de provincie Fryslân een formele positie krijgt in het proces om te komen tot kerndoelen dan is zij de meest aangewezen overheid om draagvlak te creëren voor het vak Fries bij de scholen.”
By de behanneling fan it wetsútstel yn 2013-2014 stelden benammen de fraksjes fan de konfesjonele partijen yn beide keamers ek fragen oft de oerdracht fan it foech wol yn oerienstimming wie mei it ûnderwiisartikel fan de Grûnwet.
Dat artikel is it resultaat fan de Pasifikaasje fan 1917, it kompromis wêrmei’t in ein kaam oan de jierrenlange skoalstriid tusken liberalen en konfesjonelen. Nei de wiziging fan de grûnwet krige it bysûnder ûnderwiis like folle rjocht op finansjele stipe as it iepenbier ûnderwiis.
En dêrnjonken waard it algemien kiesrjocht ynfierd foar manlju, en twa jier letter ek foar froulju. Bemuoienis mei de ynhâld fan it ûnderwiis is in gefoelich punt yn de Nederlânske kontekst, en dêrom binne der swiere prosedurele waarboargen.
Sa frege bygelyks de SGP yn de Twadde Keamer: “of de regering onderkent dat verticale decentralisatie zich niet tot onderwijsinhoudelijke normen kan uitstrekken, maar alleen tot aangelegenheden van technische aard, die niet de kernaspecten van het onderwijsproces raken, zoals onderwijshuisvesting.”
It regear sei dêroer: “Volgens de regering blijft deze delegatie binnen de kaders van artikel 23 Grondwet. De grondwettelijke hoofdregel is: delegatie van onderwijsinhoudelijke regels dient binnen het Rijk plaats te vinden.
In afwijking van deze hoofdregel is verticale delegatie toelaatbaar, maar alleen als daarmee grote terughoudendheid wordt betracht. Er kan naar de huidige opvatting alleen sprake zijn van verticale delegatie in zeer bijzondere situaties […]. Voor wat betreft deze bijzondere situatie is de regering van mening dat het vaststellen van de kerndoelen Friese taal, een aangelegenheid is die bij uitstek de provincie Fryslân betreft, en uniek is in zijn soort in de Nederlandse context.”
In lang trajekt fan ús mienskip
It is hjoed de earste kear dat dit foech brûkt wurdt, want op it stuit wurkje de skoallen noch mei de kearndoelen dy’t yn 2006 fêststeld binne. It fêststellen fan de kearndoelen dy’t hjoed behannele wurde binne it resultaat fan in lang proses. In ûntwikkeltiim wie hjir sûnt 2018 al mei oan it wurk.
It moast lykop rinne mei it ûntwikkeljen fan de kearndoelen fan oare fakken, dy’t yn ús skoallen fansels tagelyk op it lesroaster steane. Dy oare fakken binne fia in lanlik proses ferrûn, dat ûnderweis ferskillende kearen fertraging oprûn. Mei dêrtroch duorre it by ús folle langer as dat wy earder tocht hienen, en hat der sels ein 2020 in tuskentiidske Europeeske oanbesteging nedich west.
Mar no leit it der, en kin de demokratyske Fryske folksfertsjintwurdiging der hjoed mei ynstimme. De ynhâld is oer in perioade fan jierren troch de saakkundigen yn it Fryske ûnderwiisfjild foar ús útwurke en in tal skoallen is de ôfrûne twa jier al úteinset mei it testen fan de nije kearndoelen Fryske taal en kultuer yn de praktyk, en it wurkfjild is der posityf oer.
Ek de lesmaterialen, de begelieding en neiskoalling wurde der op oanpast, sadat skoallen optimaal stipe wurde. Wy hawwe der dan ek betrouwen yn dat alle skoallen nei de simmer mei de nije doelen oan de slach kinne.
Taalplan Frysk 2030
Wêr’t de FNP it noch wol oer hawwe wol, is wat der mei de kearndoelen dien wurde sil yn ús skoallen yn Fryslân. Neffens it Bestjoersakkoart Fryske Taal en Kultuer (2024-2028) en it Taalplan Frysk 2030 is it doel dat alle skoallen yn it Fryske taalgebiet Frysk oanbiede, sadat alle bern en jongerein yn Fryslân de kâns krije om folweardich Frysk twatalich en taalfeardich te wurden. Sa kinne se optimaal meidwaan yn de Fryske mienskip.
Alle skoallen yn it primêr en fuortset ûnderwiis moatte dus nei in profyl A yn 2030, wat betsjut dat se folslein oan de nije kearndoelen foldwaan sille. Skoallen yn it Fryske taalgebiet sille gjin ûntheffing mear krije fan Deputearre Steaten. Om dat te berikken wurdt in soad wurk ferset.
Ien foarbyld: begjin dit jier is mei de kampanje foar nije leararen “Jou Frysk omdatst joust om it Frysk!” úteinset. Want der binne ek mear leararen nedich foar dy ambysjes. En neffens de Bestjoersôfspraak wurdt no’t de kearndoelen foar primêr en fuortset ûnderwiis klear binne, fierder wurke oan doelen foar it spesjaal ûnderwiis.
It Frysk yn beropsûnderwiis
Yn it middelber beropsûnderwiis jilde de kearndoelen net, mar wurdt wurke mei kwalifikaasjes. It ferplichte part omfettet net it Frysk. Dat is eins nuver, want krekt de studinten oan it MBU komme yn sektoaren yn Fryslân oan it wurk, dêr’t kennis fan it Frysk hiel wichtich is.
It hat lang in bline flek west, mar gelokkich is der de lêste jierren in soad omtinken foar. Der komme ek mear kardielen Frysk yn it MBU en it oanbod MBU-opliedingen dat se oanbiedt, wurdt útwreide. De nije praktor by Firda en Aeres is dêr folop mei dwaande. Sy sil yn maart har ynauguraasje-praatsje hâlde.
Mar dat is allegearre basearre op losse ôfspraken tusken provinsje, Ryk en de skoalen. Yn de Twadde Keamer frege Keamerlid Harry Bevers twa wiken lyn noch oer de wetlike regeling foar it Frysk op MBU-skoallen. De minister fan ûnderwiis hat yn de maitiid fan 2024 al ris oanjûn dêr posityf tsjinoer te stean, nei in advys fan DINGTIID.
Dat mei ek wol: fan de 23 lannen dy’t it Europeesk Hânfêst tekene hawwe en spesifike talen erkend hawwe binnen de lânsgrinzen, binne allinne Nederlân en Cyprus gjin ferplichtingen oangien foar it MBU. Alle oare lannen hawwe dat wol dien, en by taalmienskippen yn in fergelykbere posysje as it Frysk is meastal keazen foar it “oanbieden fan in substansjeel oandiel fan it beropsûnderwiis yn de minderheidstaal” of it “learen fan de taal as in yntegraal part fan it kurrikulum.”
Bevers wol, terjochte, dat it regear fêstleit dat Nederlân in substansjeel oandiel fan it beropsûnderwiis yn it Frysk oanbiede moat.
Foarskoalske perioade
De foarskoalske perioade is essinsjeel foar de taaloerdracht. Bern sitte dan midden yn de taalûntwikkeling en kinne maklik Frysk as in twadde taal leare. It doel fan de provinsje is dat 80% fan de berne- en pjutte-opfang yn 2028 twatalich is en dat foar alle bern op fytsôfstân in twatalige lokaasje beskikber is.
Mar it Ryk wol berne-opfang hast fergees meitsje. Binne der dan noch wol genôch lieders beskikber foar de Fryske berne- en pjutte-opfang? It mei net te koste gean fan de kwaliteit. Hjir sille wy as provinsje wach op wêze moatte.
Ofslutend
Hjoed meie wy bliid wêze mei it berikken fan dizze mylpeal, mar wy binne der noch net. Wy moatte de beweging dy’t ynset is fêsthâlde. Yn 2051 is it hûndert jier lyn dat Kneppelfreed foar in ympuls soarge yn it belied op it mêd fan it Frysk.
Dizze hjerst fiere wy 75 jier. Mar Fryslân is noch net de regio dêr’t Frysk en Nederlânsk lykweardich binne. Der is noch wurk oan de winkel!
In de Senaat stond een resolutie over borstkanker op de agenda, met bijzondere aandacht voor de rol van milieufactoren. Senator Anke Vermeersch: “Die parlementaire bespreking bevestigt wat steeds meer wetenschappelijke studies aantonen: borstkanker is geen louter individueel of genetisch probleem, maar ook het gevolg van structurele omgevingsrisico’s waarvoor het beleid verantwoordelijkheid draagt”.
read more..„Aufgrund der Komplexität einer Essstörung müssen Betroffene multiprofessionell und von echten Spezialisten beraten und behandelt werden. Aber eine Anlaufstelle, an der spezialisierte Ärzte, Therapeutinnen, Ökotrophologen und weitere Fachrichtungen ganzheitlich behandeln, gibt es gar nicht.“
Michael Schunck zu TOP 36 - Bericht zu Essstörungen in Schleswig-Holstein (Drs. 20/4089)
Stanoviska hnutí Moravané k sjezdu Sudetoněmeckého landsmanšaftu v Brně
Stručné stanovisko hnutí Moravané k sjezdu Sudetoněmeckého landsmanšaftu v Brně
De Raad van State heeft de befaamde twaalfminutenregeling in de Vlaamse Rand vernietigd. Dat was een afspraak rond urgent ziekenvervoer waarbij ziekenwagens een patiënt, op diens verzoek en als het niet meer dan twaalf minuten extra rijtijd kostte, naar een Nederlandstalig ziekenhuis mochten brengen in plaats van naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis. “Een levensgevaarlijke beslissing van de Raad van State”, oordeelt Kamerlid Kurt Moons. “Vlaamse patiënten komen in de Rand zo opnieuw terecht in een noodsituatie die hun veiligheid ondermijnt.” Het Vlaams Belang eist dat minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke onmiddellijk stappen neemt om die vernietiging ongedaan te maken.
read more..Néstor Rego confirma: cursos de formación para garantir o relevo xeracional, estudo sobre a produtividade das Rías Galegas e estabelecemento de SWAPS para aumentar as cotas de raia, xarda e lirio
O deputado do BNG sinala a necesidade de continuar a traballar para defender o sector: “Co BNG, a pesca galega gaña”
read more..De zogenaamde ‘twaalfminutenregel’ voor ziekenvervoer naar Nederlandstalige ziekenhuizen vanuit de Vlaamse Rand werd opnieuw ingevoerd. Die maatregel laat ambulances opnieuw toe om patiënten, indien medisch verantwoord, naar een Nederlandstalig ziekenhuis te brengen wanneer dat maximaal twaalf minuten extra rijtijd vraagt.
read more..Carme da Silva reclama ao Goberno a saída do Estado español da OTAN: “o non á guerra é incompatíbel co si á OTAN”
“Vivimos constantemente guerras imperialistas polo control dos recursos. Esta é unha guerra anunciada. Trump é un criminal e Netanyahu, un xenocida” denuncia
“Ése moi estrito para o gasto en educación, en sanidade... Mais non se é estrito no caso de aumento do gasto militar” critica mentres lamenta que a Vicepresidenta abra a porta a activar a cláusula de escape e incumprir as regras para destinalo a Defensa
read more..Sita Land-Dotinga: “As De Haach it net begripe wol, dan rêde wy der sels wol mei”
De FNP hat yn de nachtfan 31 maart op 1 april it earste Frysktalige ferkearsboerd by de tagong fan Hollân nei Fryslân pleatst.
read more..Zu den heutigen bundesweiten Protesten der Apotheken erklärt der Vorsitzende der SSW-Landtagsfraktion, Christian Dirschauer:
Die flächendeckende Versorgung mit Medikamenten ist keine Selbstverständlichkeit mehr. Immer weniger Standorte müssen immer mehr Menschen versorgen. Das kann auf Dauer nicht funktionieren - vor allem nicht im ländlichen Raum.
Calendar
| Mon | Tue | Wed | Thu | Fri | Sat | Sun |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | ||
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | ||