Interview met Cieltje Van Achter in De Tijd

“Ook bij ons thuis is het een groot onderwerp van gesprek”, zegt Cieltje Van Achter op een toon die verraadt dat het eerder verwoede discussies zijn. Schermtijd wordt beperkt en de smartphone mag niet mee naar bed ten huize Bourgeois-Van Achter. En de jongste twee kinderen mogen nog niet op TikTok. “Mijn 14-jarige vraagt dat, maar krijgt het niet. Ik deel de bezorgdheid die veel ouders hebben over de verslavende algoritmes en de slechte inhoud die ze zien. Het is als ouder belangrijk om te volgen wat kinderen op sociale media doen”, zegt Van Achter.

Dat laatste is ook de crux van het socialemediaverbod voor kinderen jonger dan 13 jaar waarover de Vlaamse Regering het vorige week eens raakte. Dat wordt volgens haar straks een afdwingbare Vlaamse leeftijdsgrens, maar het blijft aan de socialemediabedrijven én de ouders om die te handhaven. Schenden de platformen die, dan kan Vlaanderen ervoor zorgen dat de Europese Commissie hen boetes oplegt. “We zien dat kinderen gemiddeld op hun tiende een eerste account maken, terwijl we weten dat ze dan nog niet matuur genoeg zijn om met verslavende algoritmes om te gaan. Als je ziet dat een op de twee ouders niet volgt wat hun kind online doet, moet het bewustzijn omhoog.”

Lang leken u en uw partij gekant te zijn tegen regels van bovenaf. Vanwaar de bocht?

Cieltje: “Geen bocht, geen bocht. We hebben de ongerustheid vastgepakt. Voor kerst hebben we het actieplan Veilig Online afgerond. Daarin legden we de verantwoordelijkheid bij wie ze moet liggen: bij de bedrijven achter sociale media als TikTok, Instagram en Snapchat. We eisen dat ze stoppen met verslavende algoritmes voor minderjarigen. Maar zolang ze schadelijk zijn, willen we onze allerjongsten beschermen. Nu zetten we daar op alle mogelijke manieren druk op. De leeftijdsgrens van 13 jaar voerden zij zelf al in, maar die wordt niet nageleefd en gecontroleerd. Nu nemen we wetgeving aan om dat af te dwingen.”

Hoe dan?

Cieltje: “Europa laat de lidstaten toe om zelf de leeftijdsgrens te bepalen. Wij geven de Europese Commissie aan dat als ze die schadelijke platformen controleert, ze voor Vlaanderen de leeftijdsgrens van 13 jaar niet meer als vrijblijvend mag zien. Dat was een juridische lacune. Bovendien geven we onze Vlaamse regulator ook de bevoegdheid informatie over te maken aan de Commissie, die vervolgens sancties kan opleggen.”

Federaal minister van Digitalisering Vanessa Matz (Les Engagés) reageerde meteen dat chaos dreigt als alle deelstaten aparte leeftijdsgrenzen invoeren. En dat de leeftijdsverificatie moet gebeuren met federale apps als Itsme.

Cieltje: “Het was bijzonder dat die communicatie binnen het halfuur na die van ons kwam. Ik denk niet dat minister Matz de tijd had om ons decreet te lezen. Chaos? Ze zou blij moeten zijn dat we onze verantwoordelijkheid nemen. We leggen de verantwoordelijkheid voor de leeftijdscontrole bij de socialemediabedrijven. Dat is ook wat de Europese Commissie voorstelt. Creëert die dan chaos?”

“Ik ben er zeker van dat dit een stap vooruit is. Op alle mogelijke manieren moeten we druk zetten op de platformen. Veel landen doen dat, dus we staan niet alleen. Je ziet de processen in de Verenigde Staten en in heel Europa. De Europese Commissie doet volop onderzoeken en heeft het te verslavende TikTok Lite offline laten halen. En de technologie van de bedrijven voor de leeftijdscontrole evolueert ook.”

Maar u hebt zonder echte leeftijdsverificatie toch totaal geen stok achter de deur om kinderen te weren?

Cieltje: “Wat minister Matz wil, is dat elke Vlaming zijn digitale identiteitskaart moet bovenhalen om toegang te hebben tot sociale media. Daarmee zou ze de anonimiteit opheffen. Dat is disproportioneel en zou het internet helemaal hertekenen. Voor mij kan het niet dat je geen vrije toegang meer zal hebben tot sociale media en iedereen bij elke aanmelding Itsme moet bovenhalen. Ook Australië legt de verantwoordelijkheid bij de bedrijven. Dat heeft ervoor gezorgd dat veel accounts van kinderen geschrapt zijn.”

Het Australische model blijkt niet waterdicht. De gezichtsherkenning van de bedrijven om de leeftijd te controleren blijkt makkelijk te omzeilen.

Cieltje: “Ik heb niets tegen Itsme, maar dit voorstel gaat gewoon te ver. Kijk, wat we doen is aan ouders erg duidelijk maken dat bepaalde platformen verslavende algoritmes hebben en te weinig doen aan de schadelijke inhoud. Toen mijn oudste tien jaar was, zat ze ook op TikTok, maar ik wist toen niet wat ze daar te zien kreeg. Met ons decreet geven we nu een duidelijk signaal: dit is de leeftijdsgrens voor de schadelijke platformen. Over een tienjarige heb je heus nog wel iets te zeggen.”

Zal u zich verzetten als Matz straks de leeftijdsverificatie via Itsme invoert?

Cieltje: “De vraag is of ze bevoegd is dat te doen voor die apps. Vlaanderen is wel degelijk bevoegd voor de platformen. Dus laat haar eerst maar eens een voorstel uitwerken.”

Wat als straks blijkt dat uw aanpak niet werkt? Dan toch maar voor leeftijdsverificatie gaan?

Cieltje: “Ik denk dat u het te zwart-wit ziet. Je mag ook niet vergeten dat sociale media ook positieve effecten hebben. Onze eerste bezorgdheid was hoe we jongeren zo goed mogelijk kunnen beschermen. Dat is niet met een verbod op 16 jaar, omdat pubers bijvoorbeeld weten dat je het kan omzeilen met een VPN (een versleutelde 'tunnel' om de digitale identiteit te beschermen, red.). En in eerste instantie moeten de platformen veiliger worden en moet de mediawijsheid omhoog.”

Vlaams minister Zuhal Demir ging in het onderwijs voor een smartphoneverbod. Waarom het contrast met uw beleid?

Cieltje: “Maar dat is er helemaal niet. Dat was een beslissing van de hele Vlaamse regering, dus ik sta daar helemaal achter.”

De socialisten toeterden geregeld over een socialemediaverbod. Is de kous daarmee nu af?

Cieltje: “Ze mogen toeteren zoveel ze willen. Hoe meer aandacht voor dit thema, hoe beter. Veel ouders zijn zich er al van bewust, maar nog niet voldoende. Die proberen we nu te bereiken.”

Als minister van Media en Brussel hebt u maar twee kleine bevoegdheden. Hebt u wel genoeg om handen?

Cieltje: “Zeker. Het maakt dat ik echt in de diepte kan werken. Vooral in Brussel ligt er veel werk op de plank. Daarvoor kwamen we met ons totaalplan Nederlands. Veel kinderen volgen Nederlandstalig onderwijs, maar spreken het thuis niet. Hoe krijgen we het niveau omhoog? Of hoe kunnen we ervoor zorgen dat iedereen zorg in het Nederlands kan krijgen? Hetzelfde voor media, waar met de nieuwe radiowetgeving om lokale zenders op DAB te krijgen, de vindbaarheid van de Vlaamse media op smart-tv's en de verdere uitbouw van onze sterke gamingsector veel gebeurt.”

Komt de Vlaamse regering met genoeg hervormingen? Op dat vlak staat ze in de schaduw van de federale regering.

Cieltje: “Bij ons is het niet het grote theater zoals op het federale niveau, godzijdank. Wij hebben een goed regeerakkoord dat gewoon wordt uitgevoerd. Wij discussiëren vaak hard, maar nemen wekelijks beslissingen. Het verschil met de Brusselse regering kan niet groter zijn. Haar regeerakkoord, als je het al zo kan noemen, is gewauwel. Het is een tekst van 24 pagina's, die afgeklopt is tussen Anders en de PS. Het heeft langer geduurd om die tekst naar het Nederlands te vertalen dan om hem te schrijven. Ze kunnen dan wel zeggen dat ze tweetaligheid belangrijk vinden, maar dan krijg je dat. En een minister-president die amper Nederlands spreekt.”