Rhaid i’r Canghellor weithredu i amddiffyn busnesau bach a chartrefi wrth i ryfel Iran daro prisiau ynni – Ben Lake AS

Wrth ymateb i Ddatganiad Gwanwyn y Canghellor heddiw, mae llefarydd Plaid Cymru ar y Trysorlys, Ben Lake AS, wedi dweud bod y rhyfel sy’n cynnwys Iran a’r cynnydd ym mhrisiau nwy o ganlyniad i hynny yn cynrychioli’r “newid sylweddol iawn i’r rhagolygon economaidd” y dywedodd y Canghellor yn flaenorol y byddai angen gweithredu arno.

Mae prisiau nwy bron wedi dyblu ers dechrau’r gwrthdaro. Gan fod nwy yn gosod pris trydan cyfanwerthu’r DU tua 90% o’r amser, mae’r cynnydd hwn eisoes yn cyfrannu’n uniongyrchol i gostau trydan uwch – gan roi busnesau bach a chartrefi ledled Cymru o dan straen ariannol newydd.

Gyda dros 99% o gwmnïau yn cyfrif fel busnesau bach a chanolig yng Nghymru, rhybuddiodd Plaid Cymru fod methu â gweithredu nawr yn peryglu tanseilio swyddi, buddsoddiad a ffyniant strydoedd mawr a mentrau gwledig.

Ym mis Tachwedd, dywedodd y Canghellor Reeves y byddai Datganiad y Gwanwyn yn cynnwys “diweddariad dros dro ar yr economi a chyllid cyhoeddus” gan y corff gwarchod cyllid cyhoeddus annibynnol, y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol (OBR), ac na fyddai unrhyw newidiadau polisi oni bai bod “newid sylweddol i’r rhagolygon economaidd sy’n gofyn am ymateb.”

Dywedodd llefarydd Plaid Cymru ar y Trysorlys, Ben Lake AS:

"Dywedodd y Canghellor na fyddai unrhyw newidiadau polisi oni bai bod newid sylweddol yn y rhagolygon economaidd. Mae ofnau cynyddol y bydd gwrthdaro hirfaith yn y Dwyrain Canol yn effeithio ar brisiau nwy ac yn achosi ergyd sylweddol i ragolygon heddiw.

"Wrth i nwy barhau i osod pris cyfanwerthu trydan y rhan fwyaf o'r amser, mae perygl go iawn y bydd y cynnydd hwn yn effeithio ar fusnesau a chartrefi Cymru. Mae busnesau bach – asgwrn cefn ein heconomi – eisoes yn wynebu heriau sylweddol yn sgil prisiau ynni uwch, costau staffio uwch a threthi, ac nid ydynt mewn sefyllfa dda i amsugno unrhyw gynnydd pellach mewn prisiau.

"Dylai Llywodraeth y DU fod wedi defnyddio'r datganiad hwn i fynd i'r afael â rhai o'r heriau hyn, gan gynnwys drwy ymestyn y gostyngiad o 75% yn y Rhwymedigaeth Ynni Adnewyddadwy i ddefnyddwyr annomestig. Byddai hyn o leiaf wedi helpu i amddiffyn busnesau bach rhag costau ynni uchel. Anogodd Plaid Cymru'r Canghellor hefyd i ystyried toriad i TAW ar gyfer y sector lletygarwch a thwristiaeth, cynyddu'r Lwfans Cyflogaeth i leddfu pwysau Yswiriant Gwladol, a chyflwyno dyletswydd statudol i brofi polisïau'r Trysorlys o safbwynt gwledig.

"Mewn cyfnod o ansefydlogrwydd byd-eang newydd a chostau cynyddol, mae angen i ni fod yn feiddgar. Rhaid i'r Canghellor nawr gyflwyno mesurau penodol i gefnogi busnesau bach a rhoi sicrwydd i aelwydydd sy'n wynebu rhagor o bwysau ar eu safonau byw."

https://www.plaid.cymru/spring_statement_2026