Interview met Annick De Ridder in De Morgen

Ze is dan wel klein van gestalte, als Vlaams minister van Mobiliteit compenseert Annick De Ridder (47) dat met onverbiddelijke besparingen. Al is dat imago van harde tante overdreven, zegt ze in een interview met De Morgen. "Commentaren over mijn mislukte kinderwens blijven wel kleven."

We spreken Annick De Ridder (47) amper een dag nadat bij een tragische botsing tussen een schoolbusje en een trein in Buggenhout twee kinderen, hun begeleidster en chauffeur zijn omgekomen. Bij aanvang van het gesprek wil ze iets duidelijk maken. "Ik wil gerust uw vragen beantwoorden, maar ik wil niet dat dit om mij of de politiek draait. Daarvoor is het leed van de families en de hulpverleners te groot. Ik zou dat enorm respectloos vinden."

De Ridder, die als minister onder andere bevoegd is voor de bussen en trams, maakte anderhalf jaar geleden de sprong naar de Vlaamse regering, waar ze door Vooruit-voorzitter Conner Rousseau meteen tot de Margaret Thatcher van Vlaanderen werd gedoopt. Een titel die ze volgens haar critici met verve vervult door haar besparingen bij De Lijn. Ondanks de tegenwind duwt ze die onverbiddelijk door.

Dat doet ze ook met haar versoepeling van de autokeuring, die deze week door autokeuringsfederatie GOCA werd aangevallen met een foto van een afgekeurde schoolbus met defecte remmen. De boodschap: De Ridder speelt met levens. "Zwaar onder de gordel", zegt ze. "Een paar families proberen hun archaïsche en winstgevende monopolie te verdedigen door mensen bang te maken. Ik pik dat niet."

Weet u al meer over de oorzaak van de crash in Buggenhout?

"Nee, het onderzoek loopt nog. Het enige dat we weten, is dat de slagbomen aan de spoorweg naar beneden waren en de verkeerslichten op rood stonden. Toch is het busje doorgereden. Daarvoor zijn veel redenen denkbaar. Was de chauffeur verblind, had hij een medisch probleem? Het kan allemaal, maar ik vind het kwalijk om daar nu al uitspraken over te doen."

De onderaannemer van De Lijn reed rond met leerlingen uit het buitengewoon onderwijs. Daarvan is al jaren geweten dat zij het moeten stellen met oude bussen en een tekort aan opgeleide begeleiders en chauffeurs. We begeven ons op glad ijs, maar zou er een link kunnen zijn?

"Nogmaals: ik vind het respectloos tegenover de slachtoffers en hun families om hier nu al politiek spel rond te maken. Ik kan wel zeggen dat De Lijn en haar onderaannemers nooit, never, jamais op veiligheid besparen. Ze zullen bijvoorbeeld nooit een bus met ernstige problemen de weg opsturen omdat dat goedkoper is. Ik zie dus geen link."

Scholen trekken al jaren aan de alarmbel over schrijnende toestanden in het leerlingenvervoer. Toch gaat De Lijn komend schooljaar ritten schrappen omdat ze van u absoluut binnen het budget moet blijven.

"Dat budget werd tijdens de vorige legislatuur al verdubbeld, van 70 naar 139 miljoen euro per jaar. Toch komt de dienstverlening nog altijd niet terecht bij de mensen die haar echt nodig hebben. Moeten we dan opnieuw meer centen toestoppen? Ik vind van niet. We gaan samen met het onderwijs bekijken hoe we dit anders en beter kunnen aanpakken.

"Vroeger was het bijvoorbeeld eenvoudig: kinderen werden op één adres opgehaald en weer afgezet. Nu zijn ouders gescheiden, nemen grootouders meer hun rol op en moeten kinderen op veel verschillende plaatsen zijn."

Typisch De Ridder, zullen critici zeggen. De meest kwetsbaren in de samenleving staan in de kou en u kijkt alleen naar de centen.

"Geeft u thuis ook meer uit dan wat er binnenkomt? Dat kan een paar maanden blijven duren, maar dan is het geld op. Ik ben verkozen om de rekeningen op orde te zetten en te hervormen. Niet om de populaire uit te hangen en overal applaus te krijgen."

Nu overdrijft u toch? Politici léven voor het applaus.

"Goh. Ik heb opgegeven te denken dat je als politica iedereen gelukkig kunt maken. Ieder vogeltje zingt ook zoals het gebekt is. In mijn geval: nogal grofgebekt. (lacht) Veel mensen appreciëren die duidelijkheid ook wel. What you see is what you get."

Zouden ze uw besparingen ook appreciëren? Op 1 juli schrapt De Lijn meer dan 40 lijnen en reduceert ze bijna 300 lijnen.

"Ik hoor critici fulmineren dat dat een regelrechte schande is, maar ik hoor ze niet zeggen waar we dat geld dan wél moeten halen. In het onderwijs of op welzijn? Iedereen moet zijn deel doen om de begroting in evenwicht te krijgen.

"In het verleden moest De Lijn al vaak op haar interne werking besparen. Daar is het vet nu echt wel van de soep. Ofwel pas je dan het aanbod aan, ofwel verhoog je de tarieven. De autonomie over die tarieven ligt bij De Lijn, maar voor mij zijn ze alvast geen taboe. Het Vlaamse openbaar vervoer is bij de goedkoopste van Europa. Voor een jaarabonnement betaal je 499 euro, tegenover 585 euro in Wallonië of zelfs het drievoudige in het Nederlandse Noord-Brabant. Ook gepensioneerden betalen amper 71 euro per jaar, zelfs met een hoog pensioen."

De grote kritiek op uw beleid is dat u vooral op landelijke ritten bespaart, zodat mensen op 'den buiten' geïsoleerd raken.

"Dat is natuurlijk niet fijn voor de getroffen reizigers, maar ik vind dat een verdedigbare keuze. Want we besparen 3,7 procent en raken daarmee slechts 0,2 procent van de reizigers. Wist u dat er sinds de hervorming van het openbaar vervoer al 6 procent méér reizigers door De Lijn worden vervoerd? Omdat we simpelweg op plekken rijden waar er vraag is naar openbaar vervoer.

"Op sommige bussen stappen gemiddeld drie mensen op. Die reizigers denken dat ze met hun ticket betalen, maar vergeten dat de belastingbetaler gemiddeld 7 euro oplegt. Wie landelijk gaat wonen, moet ook gewoon beseffen dat je altijd iets meer de auto nodig zult hebben om naar het werk te gaan of de kinderen naar school te brengen."

'Ik heb het gevoel dat het openbaar vervoer kapot moet', zei Peter Meukens, voorzitter van TreinTramBus.

"Ik vind die insinuatie een beetje vermoeiend, want er is geen grotere fan van het openbaar vervoer dan ik. Ik woon op het Zuid in Antwerpen: geen haar op mijn hoofd dat eraan denkt om me binnen de stad constant met de auto te bewegen.

"Deze Vlaamse regering investeert een historisch hoog bedrag van 400 miljoen euro in de aankoop van elektrische bussen. Dat is du jamais vu. Vanaf 2027 gaan we ook weer extra geld in de exploitatie van De Lijn pompen. Volgend jaar komt er al 50 miljoen euro bij, in 2029 zelfs 125 miljoen euro. Het is mijn bedoeling om terug uit het dal te klimmen.

"Dit uitbreidingsplan wil ik nog voor de zomer op de regeringstafel leggen. Daarbij gaan we twee zaken doen: inzetten op massavervoer en blinde vlekken opvullen met extra flexbussen of gewone bussen. In de toekomst zie ik ook mogelijkheden met autonoom rijdende bussen. In Leuven loopt er al een proefproject. Wat mij betreft, kan daar verder mee geëxperimenteerd worden. Zeker in landelijke uithoeken zouden die bussen in lussen kunnen rondrijden, zonder chauffeurs."

Dat komt goed uit, want zo kunnen ze niet in het ziekenhuis worden gemept. Zoals vorige week op de kusttram in De Haan.

"Als ik dat zie, word ik witheet van woede. Vijf mensen van De Lijn en twee agenten zijn die dag plichtsgetrouw naar hun werk vertrokken om dan door absoluut crapuul aangevallen te worden. Ik vind dat ronduit crimineel. Ik hoop dat het gerecht in Brugge een voorbeeld stelt en heel streng optreedt (vrijdagochtend besliste de Brugse raadkamer om drie verdachten voorwaardelijk vrij te laten, red.)."

"We doen alles wat we kunnen om het personeel te beveiligen. Bijna alle bussen en trams hebben een afgesloten stuurcabine en camerabewaking. Van de 239 controleurjobs zijn er 230 ingevuld. Ik hoop dat onze controleurs − en de chauffeurs die dat willen − zo snel mogelijk bodycams krijgen. Ter afschrikking, maar ook om achteraf bewijslast te verzamelen. Ik denk niet dat de bezwaren rond privacy daartegen opwegen."

U staat bekend als een assertieve vrouw. Zou u zelf tussenbeide komen?

"O ja, ik ben daar vrij zeker van. Als ik op die tram had gezeten, denk ik oprecht dat ik mee in het ziekenhuis was beland. Omdat ik van mezelf weet dat ik nogal het tussenkomende type ben. Dat is een eigenschap die me in het verleden al verschillende keren in problemen bracht.

"Zo trok een man ooit een mes omdat ik hem achtervolgde nadat hij zijn vrouw onder een auto had geduwd. Bij een andere trok ik mijn telefoon uit zijn handen nadat hij zich op de vlucht voor de politie onder mijn auto had verstopt en die had afgepakt. Hij bleek een alarmpistool bij te hebben. Ooit gaat dat eens heel verkeerd aflopen, zeggen vrienden. Maar het is sterker dan mezelf."

Was u als kind ook al zo?

"Helemaal niet. Mijn broer en ik komen uit een warm nest, maar werden vrij streng opgevoed. Tot mijn twaalfde was ik bedeesd, stil en introvert. Daardoor ben ik rond die leeftijd ook erg gepest geweest. Ik zat op een klassieke meisjesschool en dat pesten ging ver. Gelukkig waren er geen smartphones, dus voor mij stopte het pesten om vier uur en begon het pas om half negen terug. Maar dat was een zware periode.

"Als braaf meisje had ik mij op een of andere manier in de positie van pispaal van de klas gemanoeuvreerd. Ik nam dat allemaal erg in mij op. Ik begon de dieperik in te gaan. Mijn punten tuimelden naar beneden, thuis en op school sprak ik niet meer. Toen ik op een bepaald moment ook heel duistere gedichten begon te schrijven, hebben mijn ouders in paniek de school gebeld. Die plaatste me in een andere klas."

Hoe ga je dan van kneusje naar topminister?

"Op school gaf een leraar Latijn mij zogezegd twee keer per week Latijnse les, maar het was een subtiele manier om te polsen hoe het met me ging. Mijn ouders stuurden me op karateles. Wat kletsen krijgen en zelf uitdelen: dat hielp op de een of andere manier. (lacht)

"Uiteindelijk ben ik in die nieuwe klas ontbolsterd en ben ik extraverter geworden. Op mijn zeventiende schreef ik al het schoolkrantje en was ik klasvertegenwoordiger. Later ging ik rechten doen, deed ik mee aan pleitwedstrijden en is de situatie helemaal gekanteld."

Misschien kunt u een karatecursus aanbevelen bij Matthias Diependaele (N-VA)? Hij komt voorlopig niet echt uit de verf als Vlaams minister-president.

"Matthias is een klasbak. Geen tafelspringer, dat klopt, maar wel iemand die doordrongen is van het idee dat hij ten dienste staat van het volk. Door keihard te werken. Door week na week de compromissen in de regering te maken. Als iedere politicus zijn job op die manier zou aanpakken, zouden we heel ver raken. He gets things done."

U kunt toch niet ontkennen dat de Vlaamse regering er bleekjes bijloopt?

"Het klopt dat de federale regering meer aandacht krijgt dan de Vlaamse. Dat heeft te maken met twee zaken: de gespannen geopolitieke situatie en de figuur van Bart De Wever (N-VA). Hij heeft natuurlijk een enorme hervormingstrein op gang getrokken. En uiteraard moeten journalisten ook wel bereid zijn om het Vlaamse nieuws te brengen. Dat valt vaak nogal tegen."

Ontbreekt er geen overkoepelend verhaal? Waar staat de regering eigenlijk voor?

"Dat verhaal is helder: deze regering hervormt, investeert en zet de rekeningen op orde. Je kunt daar laatdunkend over doen, maar dat is niet niks. Kijk naar de hervormingen in het onderwijs, de vergunningen, de erfbelasting, de autokeuring, het industrieplan, het defensieplan, het verkeersveiligheidsplan, de participatie in Brussels Airport.

"Deze regering investeert meer dan 3 miljard euro extra in welzijn, onderwijs, infrastructuur. En ondertussen gaan we ook nog eventjes naar een begrotingsevenwicht in 2027. Ik vind dat straf."

Bij de begrotingsopmaak in september moeten jullie eerst wel om en nabij de 1 miljard euro vinden.

"Dat wordt moeilijk, want we kunnen geen geld tevoorschijn toveren. We zullen echt moeten kiezen om bepaalde uitgaven niet meer te doen. Ik zou iedereen willen vragen om dat grotere plaatje in het achterhoofd te houden."

Geld tevoorschijn toveren, dat is wat u volgens de oppositie wel doet voor de bouw van Oosterweel. Uw keuze om een deel van de afbetaling uit te stellen tot 2083, doet volgens Maurits Vande Reyde (Durf, ex-Anders) denken aan de verguisde sale-and-lease-backoperaties onder Guy Verhofstadt.

"Wat een vergelijking! Meneer Vande Reyde komt uit de partij die verantwoordelijk is voor de grootste financiële putten die in dit land gegraven zijn. De partij die Brussel financieel de dieperik heeft ingereden. Ik heb van hem geen lessen te leren (ook De Ridder zelf heeft een verleden als parlementslid voor Anders, red.). Ik doe net het tegenovergestelde van wat hij zegt: zorgen dat de rekeningen op orde staan."

Normaal zou u de 1,65 miljard euro voor de pfas-sanering in de begroting moeten opnemen. Waarom doet u dat niet?

"Dat was inderdaad een optie, maar in deze budgettair krappe tijden heeft de regering beslist om de onverwachte meerkost in het financiële model op te nemen."

Waardoor die put straks met de tolgelden van de automobilist rond Antwerpen moet worden gevuld. Die tol ligt nu al meer dan 20 procent hoger dan oorspronkelijk geraamd, bovenop de index.

"Wij zijn altijd van zeer conservatieve ramingen uitgegaan, dus we zijn ervan overtuigd dat het financiële model van Oosterweel robuust blijft."

Het Rekenhof is nochtans formeel: de ontspoorde miljardenfactuur kan niet meer met de tol betaald worden. Al is het maar omdat u het aantal auto's dat straks door die tunnels zal rijden overschat. De belastingbetaler dreigt ervoor op te draaien.

"Ja, maar dat is pertinent onjuist. Het klopt gewoon niet wat die rechters van het Rekenhof zeggen. Internationale studiebureaus bevestigen dat. Dus bij dezen wil ik alle ongerustheid wegnemen: alles zal geregeld worden. Er zal géén rentesneeuwbal ontstaan. En de bouwprijs bedraagt nog steeds 10 miljard euro per jaar, zoals in 2024 becijferd. Is dat duur? Ja, dat is logisch. Je maakt de ring rond het kloppende hart van onze economie compleet. En je maakt komaf met de files. Iets waarover tientallen jaren werd gepalaverd."

Zeg eens: hoeveel betalen we straks voor een rit rond Antwerpen?

"Daar bestaan voorspellingen van, maar ik kan daar weinig over zeggen. We gaan de tarieven pas definitief vastleggen als de werken klaar zijn. Eén tunnel onder de Schelde zal alvast gratis blijven voor de automobilist."

Waarom doet u zo geheimzinnig over die tol?

"Wees gerust: de prijzen zullen marktconform zijn. Maar het is toch logisch dat we die pas bekendmaken als de werken afgerond zijn? Dan kennen we ook de actuele verkeersstromen.

"Vlamingen kunnen toch zo kritisch zijn voor zichzelf. (verheft haar stem) Wees verdomme eens wat trots op wat we hier doen. Op de onvoorstelbare ingenieurskunsten achter Oosterweel. Wat in Antwerpen gebeurt, met de bouw en het ingraven van de Scheldetunnels, is waanzin. Van over heel de wereld komen ze daar naar kijken. Soms moet je toch eens kunnen zeggen: mannen en vrouwen, jullie hebben dat goed gedaan. Toch?"

Hoe hard hebt u die bevestiging van het volk nodig als politica?

"Als politieker kun je tegen een stootje. Maar het beeld dat van mij bestaat, dat alles zomaar van me afglijdt, is natuurlijk niet realistisch. Er zijn nog altijd zaken die blijven kleven. Neem nu mijn mislukte kinderwens. Op een bepaald moment heb ik samen met een heel goede vriend − die helaas overleden is − zes ivf-trajecten doorlopen. Ik heb er intussen vrede mee dat dat niet is gelukt. Maar als je dan anonieme commentaren krijgt 'dat het goed is dat ik geen kinderen kan krijgen', blijft dat wel kleven.

"Ik ga mijn humeur niet laten bepalen door iemand die zuur reageert onder een vrolijke socialemediapost over de Sinksenfoor. Maar onder berichten over de Pride zie je bijvoorbeeld wel de vreselijkste dingen staan. Dat trek ik me aan, want de helft van mijn vriendenkring is gay."

U voelt geregeld de nood om zaken die tegen u zijn gericht te weerleggen. Zo liet u in maart een toxicologisch onderzoek uitvoeren op uw haar. Aanleiding was de uitspraak van Gwendolyn Rutten (Anders) om 'nog een beetje te snuiven'.

"Omdat mijn integriteit en betrouwbaarheid de belangrijkste zaken zijn die ik als politica heb. Eerst dacht ik: het is te belachelijk, iedereen die me kent wéét dat het van de pot gerukt is. Maar dan hoorde ik van vrienden dat zij in hun omgeving toch de opmerking kregen dat waar rook is meestal ook vuur is. Ook mijn petekindjes kwamen het tegen op TikTok. Laat ik er dan maar komaf mee maken, dacht ik. Op eigen kosten en bij dé expert in Vlaanderen: professor Jan Tytgat aan de KU Leuven."

En?

"Tytgat vond uiteraard geen enkel spoor van cocaïne. Al zie je toch weer hoe sommige mensen nooit te overtuigen vallen. Blijkbaar heb ik een pluk haar van de buurvrouw gebruikt. Of nog beter: bij de kapper van de grond geraapt." (lacht)

https://www.n-va.be/nieuws/interview-met-annick-de-ridder-in-de-morgen