Interview met Anneleen Van Bossuyt in Het Belang van Limburg

Van Europese onderhandelingen met de taliban tot flirten met de grenzen van onze rechtsstaat: federaal minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt brak de afgelopen vijftien maanden heel wat heilige huisjes af. En dat was nodig, vindt de juriste. “België was veel te lang het land van melk en honing”, stelt ze in een interview in Het Belang van Limburg. 

Grondwetspecialisten maakten brandhout van haar beslissing om ondanks een juridische schorsing toch door te gaan met een opvangstop en ook 477 Fedasil-medewerkers ondertekenden een open brief om “de dagelijkse schendingen van de rechtsstaat” aan te klagen. Minister Anneleen Van Bossuyt begrijpt hun bezorgdheden, maar deelt hun kritiek niet. “Wij beschermen mensen die het nodig hebben. Voor mensen die misbruik maken van ons systeem, is er geen plaats.”

U gaat voor “het strengste migratiebeleid ooit”. Dat was nodig?

Van Bossuyt: “Absoluut. In 2024 kreeg ons land 40.000 asielaanvragen in één jaar tijd. 15.000 daarvan kwamen van mensen die al bescherming kregen in een andere EU-lidstaat of een procedure hadden lopen, de zogenaamde secundaire migratie. In datzelfde jaar kwamen er ook 60.000 mensen naar ons land via gezinshereniging. De opvang van asielzoekers kost 1 miljard euro per jaar en de druk op de samenleving is gigantisch groot.”

U pakte recent uit met het dalende aantal asielzoekers. Hangt die instroom niet vooral af van de geopolitieke situatie?

“Ik zal de eerste zijn om te erkennen dat de geopolitieke situatie een impact heeft. Maar hoe verklaar je dan dat de instroom in Europa in 2024 daalde met 12 procent en in België steeg met 12 procent? Vandaag zien we het omgekeerde. De Europese cijfers dalen, maar bij ons daalt de instroom dubbel zo snel. Geopolitiek speelt dus mee, maar beleid doet dat ook.”

“We beslisten om geen opvang meer te bieden aan mensen die al bescherming kregen in een andere lidstaat en sindsdien zijn die aanvragen met 83 procent gedaald. Zeggen dat beleid geen impact heeft, is dus de waarheid oneer aandoen. Het was voor ons belangrijk om aan te tonen dat naar België komen niet gelijkstaat aan het gouden lot winnen. Dat is veel te lang wel zo geweest. België was het land van melk en honing.”

Er sliepen de laatste jaren toch heel wat mensen op straat?

“Absoluut, maar dat was het gevolg van het beleid van toen. Als je tegen iedereen zegt dat ze naar hier kunnen komen en daarna pas vaststelt dat we daarvoor niet voldoende opvangplaatsen hadden, kom je in zo'n situatie terecht. Vandaag slaapt er niemand op straat die recht heeft op opvang.”

Bij Fedasil staan wel nog meer dan 1.000 mensen op de wachtlijst?

“Voor ik bevoegd was, stonden er op die wachtlijst zo'n 4.000 mensen, vandaag zitten we op 1.062. Dat is dus al sterk afgenomen. De federale overheid financiert 2.000 opvangplaatsen in Brussel voor mensen op de doorstroomlijst, mensen die niet meteen een plek hebben in de reguliere opvang. Maar er staan nog maar 1.062 mensen op die lijst. Waarom financieren wij al die plaatsen terwijl maar de helft wordt benut? Die discussie voeren we nu met de Brusselse regering.”

U zou meer dan een miljard euro besparen op asiel en migratie. Dat lijkt niet te lukken?

“Om dat te halen, moeten we het huidige aantal opvangplaatsen, zo'n 34.000, afbouwen naar 12.000. Dat is het zogenaamde 'fair share' dat we als land zouden moeten doen volgens de Europese regels. We doen dus eigenlijk al veel meer dan nodig en dat is onbetaalbaar geworden. Daarom moet de instroom dalen, maar investeren we tegelijkertijd in onze diensten die vandaag met een achterstand van zo'n 61.000 aanvraagdossiers kampen.”

Een oud zeer.

“Net omdat er een beleid is gevoerd van 'kom maar allemaal naar hier en dan zien we wel'. Dan kom je tot een gigantische achterstand waarbij mensen gemiddeld anderhalf jaar moeten wachten op een beslissing. Die onzekerheid is niet bevorderend voor die mensen en kost onze samenleving veel geld.”

Op de doorstroomtijd beten verschillende van uw voorgangers hun tanden al stuk.

“Toen ik hier begon, troffen we chaos aan. De diensten zaten jarenlang in crisis. Voor ons was het belangrijk om weer orde te scheppen en de druk op onze diensten te verlagen. Dat doen we door opnieuw te investeren. Wij hebben veel personeel aangenomen en proberen zo de achterstand weg te werken.”

U voerde een opvangstop in voor al beschermde asielzoekers. Het Grondwettelijk Hof schorste die stop, maar u besloot om dat te negeren?

“Het gaat hier specifiek over mensen die al bescherming kregen in een andere Europese lidstaat en bij ons nog eens asiel aanvragen. Wij hebben beslist om die mensen geen opvang meer te bieden. Dat vind ik logisch. Daartegen is geprocedeerd bij het Grondwettelijk Hof dat de rechtsgrond schorste en een vraag stelde aan het Europees Hof van Justitie.”

Waarop u besloot om toch door te doen?

“Wij hebben toen beslist om die opvang niet meer te weigeren op basis van de geschorste rechtsgrond, want wij respecteren de rechtspraak. Maar omdat de maatregel wel impact had, hebben we gezocht naar een andere rechtsgrond en die hebben we gevonden.”

Dat leidde tot een open brief van 477 Fedasil­medewerkers die de “dagelijkse schendingen van de rechtsstaat en de menselijke waardigheid” aanklagen.

“Ik heb absoluut begrip voor de grote druk waar zij onder staan. Er was hier jarenlang een crisis waar zij mee geconfronteerd werden. Maar we moeten door een moeilijke periode om het probleem op te lossen. En voor de duidelijkheid: we leggen op geen enkele manier een arrest naast ons neer. Noch van het Grondwettelijk Hof, noch van de Raad van State.”

België is al 15.000 keer veroordeeld voor het gebrek aan opvang. De dwangsommen lopen op tot in de miljoenen.

“Het aantal veroordelingen met een dwangsom is onder deze regering al met meer dan de helft afgenomen. Er staan vandaag nog voor meer dan 4 miljoen euro aan dwangsommen open, maar het overgrote deel daarvan, meer dan 90 procent, komt van de Vivaldi-regering. De daling komt omdat wij opvang bieden aan iedereen die daar recht op heeft. Je wordt pas veroordeeld als je je verplichtingen niet nakomt. Het toont aan dat wij doen wat van ons verwacht wordt. Ons beleid is niet hard, maar eerlijk. Wij beschermen mensen die het nodig hebben. Voor mensen die misbruik maken van ons systeem is er geen plaats.”

Die dwangsommen werden nooit betaald. Recent deed uw collega-minister Vanessa Matz van Les Engagés dat plots wel.

“Ik ga mij niet uitspreken over wat andere ministers doen, maar ik zal geen dwangsommen betalen. Als ik dat zou doen, moet ik in deze budgettair krappe tijden opvangplaatsen sluiten, waardoor er nieuwe veroordelingen zouden volgen. Met die vicieuze cirkel los je het probleem niet op. Ik gebruik het geld om dat wel te doen.”

Niet echt een goed voorbeeld voor een minister. Wat als een burger beslist om zijn boete niet te betalen omdat hij er 'iets beters' mee doet?

“Ik begrijp absoluut dat dat vreemd overkomt. Maar ik heb net uitgelegd wat mijn opties zijn. Als je aan mensen vraagt of het probleem moet worden opgelost of niet, denk ik dat we het antwoord wel weten.”

Op 12 juni gaat het Europese migratiepact van start. Zal dat impact hebben?

“Het is geen toverpact dat alles zal oplossen, maar er staan wel veel goede zaken in. De bedoeling is om de instroom te doen dalen en de procedures te versnellen, wat zal leiden tot snellere ­terugkeer. Zoals eerder gezegd kampt ons land met veel secundaire migratie. In het pact staat letterlijk dat we hen opvang kunnen weigeren. Daarnaast wordt ook verwacht van de lidstaten dat zij de Dublin-regels daadwerkelijk toepassen. Tegelijkertijd zal veel afhangen van de mate waarin elke lidstaat zijn verplichtingen nakomt en het pact implementeert.”

Lidstaten kunnen opvangplaatsen afkopen. Wat als elke lidstaat dat doet?

“Het gaat niet over afkopen, maar een andere vorm van solidariteit. Enerzijds heb je herplaatsingen, dus asielzoekers overnemen van andere landen. Anderzijds kan je een financiële bijdrage betalen. Ons land kiest voor dat laatste, omdat ons systeem oververzadigd is en andere lidstaten met die middelen hervormingen kunnen doen om het probleem op een duurzame manier op te lossen.”

Maar dan moeten lidstaten wel bereid zijn om mensen op te vangen?

“Dat is de vorm van solidariteit waarop de Europese Commissie moet toezien.”

Europa onderhandelt ook over de terugkeer­verordening. Dat was nodig?

“In Europa vertrekt 80 procent van de mensen zonder verblijfsrecht niet. Dat is nefast voor de geloofwaardigheid van ons beleid. Zij zijn illegaal in het land en dat is nog altijd een misdrijf. In het Europese migratiepact was daar nog geen akkoord over, dus dit is een belangrijk sluitstuk. Zo komen er meer detentiegronden, ligt de nadruk op plichten in plaats van rechten en komt er een juridische opening voor terugkeerhubs. Allemaal mogelijkheden om terugkeer effectiever te maken.”

België moest zich bij een eerdere Europese stemming hierover onthouden?

“Omdat er over bepaalde elementen geen consensus was, bijvoorbeeld over de terugkeerhubs. Niet die hubs op zich, wel of we daar ook gezinnen met kinderen in mogen onderbrengen. Dat ligt gevoelig binnen de regering.”

Ligt het probleem niet vooral bij de landen van herkomst die weigeren om hun onderdanen ­terug te nemen?

“Dat is zeker een belangrijk deel van het probleem. Sommige partijen zeggen dat we ze allemaal op een vliegtuig moeten zetten en het daarmee is opgelost. Was het maar zo simpel. We zijn voor veel zaken afhankelijk van de landen van herkomst, zoals voor de identificatie of voor reisdocumenten. Daarom gebruiken we de 'voor wat hoort wat'-benadering. We zetten landen van herkomst onder druk door bijvoorbeeld het ­visumbeleid, handelsrelaties of ontwikkelingshulp afhankelijk te maken van de mate waarin ze hun onderdanen terugnemen. Daar hebben we al stappen in gezet, zoals met de terugkeer van mensen in illegaal verblijf in onze gevangenissen. Sinds de start van deze regering is die ­terugkeer met 25 procent gestegen, het hoogste aantal in de voorbije zeven jaar.”

Het regende verontwaardigde reacties toen bekend werd dat Europa ook met de taliban ging onderhandelen.

“Het is belangrijk om de problematiek rond illegale Afghanen aan te pakken. Ze staan in de top drie van het aantal asielaanvragen, vorig jaar zo'n 4.000 mensen, terwijl minder dan de helft bescherming krijgt. Dat beslis ik niet, maar een onafhankelijke instelling. Het betekent wel dat er jaarlijks meer dan 2.000 Afghanen in ons land blijven die we niet kunnen terugsturen. Daarom heb ik vorig jaar een brief geschreven aan de Europese Commissie die door negentien andere lidstaten werd ondertekend. Daarna is een Europese delegatie naar Afghanistan getrokken om op technisch niveau gesprekken te voeren en zal er een Afghaanse delegatie naar Europa komen.”

Wringt het niet om met de taliban te praten?

“Ik ben als vrouw de eerste om te zeggen dat dat een absoluut verwerpelijk regime is. Maar als we alleen relaties onderhouden met landen waarvan we de machtshebbers honderd procent ondersteunen, moeten we nog veel landen schrappen. Verder ga ik ook niet zelf met hen praten. Dit zijn onderhandelingen op technisch niveau, niet op politiek niveau.”

https://www.n-va.be/nieuws/interview-met-anneleen-van-bossuyt-in-het-belang-van-limburg